21 lutego 2024 roku Sąd Najwyższy podjął ważną uchwałę (III PZP 3/23), dotyczącą dostępu emerytów do świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) byłego pracodawcy, mimo podjęcia nowego zatrudnienia. Uchwała dotyczy interpretacji przepisów ustawy o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych, a w szczególności statusu „emeryta – byłego pracownika” w kontekście prawa do korzystania z ZFŚS u wcześniejszego pracodawcy.
Tło prawne i pytanie do Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy odpowiadał na pytanie prawne zadane przez Sąd Okręgowy w Poznaniu, który miał wątpliwości, czy emeryt, będący byłym pracownikiem zakładu, który przeszedł na emeryturę, a następnie podjął zatrudnienie u nowego pracodawcy, zachowuje prawo do świadczeń z funduszu socjalnego u swojego pierwszego pracodawcy. Konkretnie, pytano, czy samo podjęcie pracy u nowego pracodawcy – bez zawieszenia emerytury – oznacza zerwanie więzi z funduszem socjalnym poprzedniego pracodawcy, zwłaszcza gdy nowy pracodawca nie tworzy ZFŚS.
Teza uchwały – status emeryta jako „byłego pracownika”
Sąd Najwyższy stwierdził, że emeryt, który podjął zatrudnienie u innego pracodawcy, ale nie zawiesił pobierania emerytury, nadal może być uznany za „emeryta – byłego pracownika” pierwszego zakładu pracy w rozumieniu ustawy o ZFŚS. W praktyce oznacza to, że pracownicy, którzy przechodzą na emeryturę, a następnie podejmują pracę w innym zakładzie, nie tracą prawa do świadczeń socjalnych u swojego wcześniejszego pracodawcy.
Analiza prawna uchwały
Artykuł 2 pkt 5 ustawy o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych
Zgodnie z ustawą, prawo do korzystania z funduszu socjalnego mają „emeryci i renciści – byli pracownicy” zakładu. Ustawodawca nie przewiduje dodatkowych kryteriów, takich jak zakaz podejmowania nowego zatrudnienia, które warunkowałoby prawo do świadczeń z ZFŚS.
Kryterium „zerwania więzi” z funduszem socjalnym
Sąd Najwyższy uznał, że w ustawie o ZFŚS nie istnieje pojęcie „zerwania więzi” z funduszem socjalnym. Oznacza to, że sam fakt podjęcia pracy u nowego pracodawcy, który nie tworzy ZFŚS, nie pozbawia emeryta prawa do korzystania ze świadczeń u poprzedniego pracodawcy.
Znaczenie zmiany przepisów emerytalnych
Sąd Najwyższy zauważył, że zmiany w przepisach emerytalnych, które umożliwiają emerytom zarobkowanie bez zawieszania emerytury, wpływają na interpretację przepisów o ZFŚS. W aktualnym stanie prawnym prawo do emerytury nie jest automatycznie zawieszane przy podjęciu pracy, co oznacza, że emeryci mogą być zatrudnieni i jednocześnie pobierać emeryturę – to z kolei pozwala na zachowanie uprawnień do funduszu socjalnego.
Konsekwencje uchwały dla pracodawców i emerytów
Dla emerytów
Uchwała Sądu Najwyższego oznacza, że emeryci mogą bez obaw podejmować pracę w nowym zakładzie, bez ryzyka utraty prawa do świadczeń socjalnych u swojego pierwszego pracodawcy. Mają możliwość czerpania z funduszu socjalnego w oparciu o swoje prawo jako „byli pracownicy”, nawet gdy podjęli zatrudnienie w innym zakładzie.
Dla pracodawców
Pracodawcy muszą uwzględniać prawo emerytów do korzystania z ZFŚS, bez względu na to, czy dany emeryt jest zatrudniony u nowego pracodawcy. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że świadczenia z ZFŚS przysługują emerytom z funduszu tworzonego na podstawie odpisów, w których sami uczestniczyli jako pracownicy.
