Obowiązek obecności rodzica z dzieckiem w szpitalu – czy rzeczywiście istnieje?
Polskie przepisy dotyczące opieki nad pacjentem jasno określają, że rodzic nie jest zobowiązany do całodobowego przebywania z dzieckiem w szpitalu. Zgodnie z art. 34 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjentowi, w tym również dziecku, przysługuje prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej. Oznacza to, że choć rodzic może przebywać z dzieckiem, nie ma prawnego obowiązku pozostawania przy nim przez całą dobę. Obowiązek opieki nad pacjentem spoczywa na personelu szpitalnym, co potwierdzają zarówno przepisy, jak i orzecznictwo sądowe.
Poglądy doktryny prawa
W komentarzu Doroty Karkowskiej zawartym w „Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz” (Wolters Kluwer, Warszawa 2021), autorka podkreśla, że prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej nad pacjentem obejmuje wsparcie, które nie jest stricte medyczne. Dodatkowa opieka pielęgnacyjna, jak wskazuje Karkowska, oznacza czynności takie jak mycie, karmienie czy zmiana pościeli, które mogą być realizowane przez osoby wskazane przez pacjenta lub jego rodziców w przypadku dziecka. Jednakże, zgodnie z prawem, to szpital ponosi główną odpowiedzialność za zapewnienie podstawowej opieki pielęgniarskiej pacjentowi.
W innym komentarzu, w dziele „Prawa pacjenta w Polsce” (Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2018), Karkowska wyjaśnia, że prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej powinno być rozumiane jako wsparcie, które ma służyć nie tylko fizycznym, ale również emocjonalnym potrzebom pacjenta. Opieka ze strony bliskich może pełnić funkcję wsparcia psychicznego, ale nie jest konieczna z formalnego punktu widzenia. Karkowska wskazuje, że opieka bliskich w placówkach medycznych jest opcją, a nie obowiązkiem prawnym.
Orzecznictwo sądowe
Orzecznictwo sądów również potwierdza, że obowiązek zapewnienia pacjentowi opieki spoczywa na personelu medycznym placówki, a nie na rodzinie pacjenta. Przykładowe orzeczenia, które rozstrzygały kwestie dodatkowej opieki nad pacjentem, to:
-
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2018 r., sygn. V ACa 668/17, gdzie sąd wyjaśnił, że dodatkowa opieka pielęgnacyjna obejmuje czynności pielęgnacyjne, które mogą być realizowane przez osoby wskazane przez pacjenta, ale główna odpowiedzialność za opiekę spoczywa na szpitalu.
-
Wyrok Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 30 września 2016 r., sygn. I C 205/15, który potwierdzał, że pacjent ma prawo do dodatkowej opieki ze strony bliskich, ale nie stanowi to obowiązku dla rodziny. W tym orzeczeniu sąd zwrócił uwagę, że obecność bliskich w szpitalu może być wsparciem emocjonalnym, jednak nie zastępuje profesjonalnej opieki zapewnianej przez placówkę.
-
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. V ACa 892/17, który również stwierdza, że dodatkowa opieka pielęgnacyjna jest prawem pacjenta, ale obowiązek realizacji podstawowej opieki leży po stronie szpitala, nie na rodzinie pacjenta.
Przykłady praktyczne
-
Przykład 1: Rodzic dziecka hospitalizowanego na oddziale pediatrycznym może przebywać z nim w szpitalu, wspierając w karmieniu czy toaletach, ale szpital nie może wymagać, aby rodzic był obecny przez całą dobę. Jeśli rodzic nie może być obecny, personel medyczny jest zobowiązany zapewnić pełną opiekę dziecku. Rodzic może np. zdecydować, że pójdzie do pracy, a dziecko odwiedzi w godzinach popołudniowych.
-
Przykład 2: W sytuacji, gdy pacjentem jest osoba starsza, szpital może pozwolić na dodatkową obecność członka rodziny, który może pomagać w codziennych czynnościach. Jednak odpowiedzialność za pomoc pacjentowi przy np. podawaniu leków spoczywa na pracownikach szpitala, nawet jeśli członek rodziny jest nieobecny.
-
Przykład 3: W przypadku osoby z niepełnosprawnością przebywającej w szpitalu, rodzina może wspierać go w niektórych czynnościach higienicznych, ale to placówka medyczna musi zapewnić personel do obsługi tych potrzeb, jeśli bliscy nie mogą być obecni.
Możliwości pacjenta w kontekście skarg i dochodzenia swoich praw
Pacjenci, którzy uważają, że ich prawo do odpowiedniej opieki nie zostało należycie zapewnione, mogą podejmować działania w kilku obszarach:
-
Postępowanie cywilne – mogą dochodzić swoich roszczeń odszkodowawczych od placówki medycznej, jeśli nie spełniła ona obowiązku opieki nad pacjentem. W takich sprawach pacjent może domagać się odszykowania i zadośćuczynienia.
-
Postępowanie karne – jeśli zaniedbanie ze strony szpitala spowodowało znaczną szkodę na zdrowiu pacjenta, możliwe jest wniesienie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, na przykład zaniedbania obowiązków przez personel medyczny.
-
Skarga do Rzecznika Praw Pacjenta – pacjenci mogą zwrócić się o interwencję do Rzecznika Praw Pacjenta, który jest odpowiedzialny za nadzór nad realizacją praw pacjenta w Polsce. Rzecznik ma prawo do prowadzenia postępowań wyjaśniających i może występować w obronie pacjenta wobec placówek medycznych.